Koluszki to jedno z najciekawszych miast w województwie łódzkim. Tworzył w nim Władysław Strzemiński
Koluszki, liczące nieco ponad 12 tysięcy mieszkańców, leżą na Równinie Koluszkowskiej, w historycznej ziemi łęczyckiej. Miasto charakteryzuje się nietypowym układem urbanistycznym – jest podzielone na część wschodnią i zachodnią przez linie kolejowe, a głównym łącznikiem między nimi jest najdłuższe w Polsce podziemne przejście dworcowe.
Historia Koluszek sięga końca XIV wieku, a pierwsza pisemna wzmianka o osadzie, wówczas noszącej nazwę Coluszcovice, pochodzi z 1399 roku. Już na przełomie XIV i XV wieku przez jej tereny przebiegał ważny szlak handlowy, łączący Bałtyk z Rusią. Przez wieki pozostawały jednak niewielką miejscowością – w 1775 roku liczyły zaledwie 13 domów i 41 mieszkańców. Pod koniec XVIII wieku w okolicy zaczęli osiedlać się niemieccy koloniści, tworząc nowe osady, które z czasem weszły w skład Koluszek.
Prawdziwy przełom w historii Koluszek nastąpił wraz z rozwojem transportu kolejowego. 2 września 1846 roku z tutejszej stacji, leżącej na trasie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, wyruszył pierwszy pociąg do Piotrkowa Trybunalskiego. Kluczowa okazała się jednak budowa połączenia z Łodzią Fabryczną, zrealizowana w 1865 roku. Co ciekawe, początkowo władze carskie odrzuciły projekt, obawiając się, że gęsta sieć kolejowa ułatwi potencjalną inwazję na Rosję. Ostatecznie zgoda została wydana, a Koluszki stały się stacją węzłową. W 1885 roku sieć połączeń rozbudowano o linie do Skarżyska-Kamiennej i Łodzi Kaliskiej. Dynamiczny rozwój kolei sprawił, że na początku XX wieku kolejarze i ich rodziny stanowili już około połowy mieszkańców osady. Wokół torów powstały charakterystyczne, murowane z czerwonej cegły budynki dla pracowników kolei oraz wieża ciśnień.
Rozwój osady zahamował wybuch I wojny światowej. W okresie międzywojennym Koluszki ponownie zaczęły się rozrastać, a w 1936 roku podjęto pierwsze starania o nadanie im praw miejskich. Plany te pokrzyżowała II wojna światowa, która przyniosła tragiczną kartę w historii miasta. Wiosną 1941 roku Niemcy utworzyli tu getto, w którym zamknięto około 2000 Żydów, a w październiku 1942 roku jego mieszkańcy zostali wywiezieni i zamordowani w obozie zagłady w Treblince. Po zakończeniu okupacji niemieckiej, 28 kwietnia 1949 roku, Koluszki oficjalnie uzyskały prawa miejskie. W okresie powojennym miasto stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym, m.in. dzięki budowie odlewni żeliwa oraz bazy paliw połączonej rurociągiem z Płockiem.
W latach 1927–1931 w Koluszkach mieszkał i tworzył Władysław Strzemiński, jeden z pionierów awangardy, wraz z żoną, rzeźbiarką Katarzyną Kobro. Artysta uczył rysunku w miejscowych szkołach, a pamiątką po jego pobycie jest zrekonstruowany pomnik ku czci odzyskania niepodległości, przedstawiający orła jego projektu. Oryginalny monument został zniszczony przez Niemców w 1939 roku. Dziś w mieście znajduje się również ławeczka upamiętniająca postać Strzemińskiego. Do zabytków Koluszek zaliczyć można także wspomniane wcześniej obiekty kolejowe, takie jak wieża ciśnień i budynki z czerwonej cegły, które świadczą o unikalnej historii miasta ukształtowanego przez żelazne szlaki.
Tak wyglądają Koluszki, jedno z najciekawszych miast w województwie łódzkim [GALERIA]
12
